«خَیرُ الرِّجالِ مِن اُمَّتىَ الَّذینَ لا یَتَطاوَلُونَ عَلى أَهلیهِم وَ یَحِنُّونَ عَلَیهِم و َلا یَظلِمُونَهُم»؛بهترین مردان امّت من کسانى هستند که نسبت به خانواده خود خشن نباشند و اهانت نکنند و دلسوزشان باشند و به آنان ظلم نکنند.(مکارم الأخلاق ص216 )؛ مرد برخلاف زن،از لطافت رفتاری لازم برخوردار نبوده و چالش های بیرونی محیط خانواده،دغدغه های فکری و مسأله تأمین مادی خانواده و...سبب می گردد مردان در محیط خانواده دارای ناملایمات رفتاری و تندخویی باشند و نسبت به حقوق همسر و فرزندان،التزام لازم را نداشته باشند.از همین روی،روایت شریفه،در ضمن ارائه طریق و گوشزد نمودن این خطر رفتاری مرد،اهمیت و جایگاه مقابله با آن را بلند برشمرده و بیان می دارد که اگر مرد این رفتار خود را کنترل نسازد،بدون شک وارد ظلم به اهل خود خواهد شد و نسبت به حقوق آنها تسامح نموده است که منجر به تضعیف روزافزون محیط خانوادگی خواهد شد.

«صیانَةُ المَرأَةِ أَنعَمُ لِحالِها و َأَدوَمُ لِجَمالِها؛محفوظ بودن و پاکدامنى براى سلامتى زن مفیدتر است و زیبایى او را بادوام تر مى کند»(غرر الحکم و درر الکلم،ص405)؛ساختار درونی زن با حیاء و اختصاص به شوهر توسط خداوند طراحی شده او اگر بر فطرت خود باقی مانده باشد،از در معرض بودن نگاه های اجنبی دچار چالش های جدی شخصیتی و دوگانگی های متعدد رفتاری خواهد شد.بر همین اساس،هرچه او مصون تر باشد و حیاء،عفت و حجاب خود را حفظ نماید از این دگرگونی های روانی و جسمی در امان خواهد بود و زنانی که پاکدامن بوده و خود را در محیط خانواده و نزد همسر خود،خودآرایی می نمایند و محیط اختصاصی خود را حفظ می کنند دارای سلامت روانی و جسمی بوده و زیبایی خود را بیشتر حفظ خواهند نمود.

«ألکذب خیانة»(غرر الحکم و درر الکلم،ص18)؛دروغ و کذب ریشه در جریان داشتن دو قطب مخالف در وجود فرد است به نوعی که با مشاهده این خصلت برای دیگران امکان اعتماد به فرد وجود نخواهد داشت،بر همین اساس،در مرحله اول،کذب خیانت به خود است و پس از آن،موجب خیانت و به جا نیاوردن حقوقی افرادی است که با انسان ارتباط دارند و سلب اعتماد از فرد در دائره ارتباطی با دیگران خصوصا نزدیکان،از خطرناک ترین اثرات آن است،به نوعی که دیگران در کنار فرد احساس امنیت روانی و فکری نداشته و نمی تواند بدو به چشم کمک کننده و همراهی نظر کنند.

«الْحَیَاءُ عَشَرَةُ أَجْزَاءٍ تِسْعَةٌ فِی النِّسَاءِ وَ وَاحِدَةٌ فِی الرِّجَال ؛حیا ده جز دارد، نه جزء آن در زنان است و یک جزء در مردان»(من لا یحضر الفقیه ج3 ،ص468)؛ خداوند زن را چشمه زیبایی ظاهری در انسان قرار داده به نوعی که به همین سبب در روایات کل وجود زن عورت برشمرده شده و تمامی وجود او زینت خوانده شده است و به دلیل زینت بودن باید از دید دیگران مصون نگه داشته شود.به علت همین خصلت زینتی موجود در او،توان جذب بالایی نیز در وجود او قرار داده شده است که با اراده او،معمول مردان می توانند در دام آنها قرار بگیرند،از همین روی خداوند عامل حفاظت کننده دیگری در وجود قرار داده؛حیاء،این عامل بازدارنده است که به فرموده روایات از ده جزء حیاء،9 جزء آن در وجود زن قرار داده شده تا با وجود تمنیات قلبی او برای عرضه یا خودنمایی خود،او قدمی در این زمینه پیش نگذارد،لذا زن مادامی که بتواند حیاء خود را مصون نگه دارد،از بسیاری خطرات در امان خواهد بود،اما زمانی که حیاء او زائل گردید،مانعی نخواهد توانست کنترل کننده او باشد.

«الرَّجُلُ رَاعٍ عَلَى أَهْلِ بَیْتِهِ وَ هُوَ مَسْئُولٌ عَنْهُمْ فَالْمَرْأَةُ رَاعِیَةٌ عَلَى أَهْلِ بَیْتِ بَعْلِهَا وَ وُلْدِهِ وَ هِیَ مَسْئُولَةٌ عَنْهُم» ؛مرد، سرپرست خانواده است و درباره آنان از او سئوال مى شود و زن، سرپرست خانه شوهرش و فرزندان اوست و درباره آنان از وى سئوال مى شود.(مجموعه ورام ج1 ، ص6)؛روایت بیان شده از روایات شاخص در رسالت مرد و زن در محیط خانواده بوده به طوری که به بسیاری از ابهامات در خصوص توان مدیریتی زن پایان داده و وظایفی را برای پدر و مادر در محیط خانواده تبیین می نماید؛بر این اساس،ریل گذاری و مدیریت کلان در منزل در اختیار مرد بوده و او به سبب قوای عقلائی درونی خود،تدبیر کلیت منزلو همسر و فرزندان را بر عهده خواهد داشت،اما مدیریت جزئی منزل و فرزندان و تربیت ایشان در امور تطبیقی در اختیار مادر خواهد بود،لذا پدر مدبر و مادر مدیر درونی منزل خواهد بود،امری که در جوامع غربی به مخاطره افتاده و به دنبال آن،خانواده به چالش های جدی گرفتار شده است.

«و أما حـق رعیتک بملک النکاح فـأن تعلـم إن الله جعلهـا سکنـا و مستراحـا و انسـا و واقی»(رساله حقوق امام زین العابدین)؛ از نگاه روایات،همسر مایه سکونت و آرامش و رهایی از تلاطم هایی است که مرد در محیط بیرون از خانواده با آن دست و پنجه نرم می کند،خداوند متعال آنچنان لطافتی در ابعاد شخصیتی و رفتاری زن به ودیعت نهاده است که او بتواند تزاحم ها و کنش های بیرونی مرد را بیرون سازد.به همین سبب او انیسی برای لحظات خستگی و تنهایی مرد بوده و موجب نشاط روانی و روحی او خواهد شد،زن به میزانی که مرتبه ایمانی بالاتری داشته باشد،بیشتر به این خصوصیات سوق پیدا خواهد کرد و علاوه بر آنچه بیان شد،او حفظ کننده شوهر خود از دام ها و لغزش ها و کشش های بسیاری است که ممکن است حتی از لحاظ قلبی برای او در بیرون از محیط خانواده ایجاد گردد.از این روی بوده که امام(علیه السلام) در رساله حقوق،اولین قدم برای اداء نمودن حقوق زن را شناخت جنبه زنانگی و کشش های ذاتی است که خداوند در وجود او قرار داده است.

از نخستین گام های در رعایت حقوق متقابل خانوادگی شناخت زن و شوهر نسبت به دو بخش روان شناسی یکدیگر است،به نوعی که اولا به معرفت شناسی انسان شناسی دست یابند و پس از آن،مرد و زن سعی کنند روان شناسی متقابل صنف زن و مرد را به خوبی بشناسند تا هریک سعی نکنند همانند خصوصیات خود با دیگری رفتار کنند،امری که به وفور سبب مشکلات در زندگی های امروزی گشته و مرد از زن مطالبه رفتار مردانه را دارد و زن بدون در نظر گرفتن روان شناسی مرد و نزدیک تر نمودن خود بدان،به دنبال حقوق خود به تنهایی است.بر این اساس از مهمترین عواملی که می تواند موجب نشاط در زندگی زناشویی گردد،نزدیک تر نمودن زن و شوهر به خصوصیات یکدیگر و رسیدن به درکی متفاهم است که هر دو،یکدیگر را لحاظ نمایند و همانطور که زن توقع دارد لطافت زنانه او در نظر گرفته شود،خود صلابت و مدیریت مردانه مرد را مورد لحاظ داشته باشد.

«قال الامام علی علیه السلام:انما قلب الحدیث کالارض الخالیة مهما ألقی فیها من کل شیء قبلته»؛حضرت علی علیه السلام می فرمایند: دل نوجوان همانند زمین آماده و پاکی است که هر بذری در آن بپاشید، همان را قبول خواهد کرد.(نهج البلاغه، نامه ی 31)؛ نوجوان پس از گذران از دوران کودکی،به دوره شکل گیری شخصیتی وارد می شود و هرآنچه بتواند در ذهن او مقبولیتی ایجاد نماید،بدون شک بخشی از الگوگیری شخصیتی او را تحت پوشش قرار خواهد داد.به همین دلیل نزدیکان نوجوان در این سنین بیشترین تأثیرات شخصیتی را بر آنها خواهند داشت و اگر پدر و مادر بتوانند بهترین و مأنوس ترین نزدیک برای او باشند و خود به چنان رشد و بلوغ فکری و روشی دست یافته باشند که نزد فرزند نوجوانشان مقبول قرار گیرند او نسبت به بسیاری از آسیب های این دوره سنی مصون خواهد ماند.

تأثیرات دوران بارداری برخلاف برخی تصورها محدود به همان دوره زمانی نمی شود بلکه مطابق با سیره و روایات،دوران قبل از ازدواج و ایجاد آمادگی روحی توسط زن و شوهر و مهمتر دوران قبل از اقدام به فرزند آوری دورانی بسیار اساسی بوده تا جایی که نبی اکرم قبل از حاملگی حضرت خدیجه برای حضرت صدیق طاهره،به دستور خداوند چهل روز از ایشان جدا شده و مأمور به روزه و اعتکاف به دور از دیگران شدند؛چراکه فرزند ترکیبی از خصائص والدین بوده که از طریق ترکیب نطفه شکل می گیرد لذا هر نوع سبک رفتاری که در والدین قبل از ارتباط وجود داشته باشد،همان رفتار خمیر مایه اولیه بر شخصیت فرزند خواهد بود.

«قالَ رَسُولُ اللهِ - صَلَّی اللهُ عَلَیْهِ وَ آلِه -اَحِبُّوا الصِّبْیانَ وَ ارْحَمُوهُمْ وَ اِذا وَعَدْتُمُوهُمْ فَفُوا لَهُمْ فَاِنَّهُمْ لایَرَوْنَ اِلّا اَنَّکُمْ تَرْزُقُونَهُمْ»؛رسول خدا - صلی الله علیه و آله - فرمود: کودکان خود را دوست بدارید و با آنان مهربان باشید، وقتی به آنها وعدهای میدهید حتماً وفا کنید زیرا کودکان، شما را رازق خود میپندارند.(وسائل الشیعه، ج 5، ص 126)؛ دوست داشتن فرزند و گذشتن از اشتباهات او که برخواسته از دوره سنی او و ناپختگی فکری اوست،همواره مورد تأکید روایات شریفه بوده؛چراکه فرزند در این سن،بسان خمیرمایه ای بوده و این خلق و خوی را از دیگران می آموزد و مهم تر اینکه این اشتباه او برخواسته از تعمد نبوده همانطور که در شریعت نیز تکالیف از کودکان سلب شده است.مهم تر اینکه والدین باید از این قوت روحی برخوردار باشند که فضای سنی فرزند کودک خود را درک نمایند و رفتارهای او را در همان قالب ارزیابی نموده و او را پیش ببرند برخلاف وضعیتی که معمول خانواده ها گرفتار آن بوده و برخی ایرادها،نیاز به بازی و ...کودک را سرکوب نموده و توقع بروز رفتارهای دلخواه بزرگسالانه خود را از او دارند!

«کَسْبُ الحَرامِ یَبینُ فی الذُّرِّیَّةِ»؛درآمد حرام و نامشروع، اثر آن در نسل و اولاد ظاهر میشود.(وسائل، ج ١٢، ص ٥٣)؛ بین جنبه روحی و جسمی انسان رابطه ای مستقیم وجود دارد و آنچه به جسم او عرضه می شود،در یک نگاه غذای روح است،از همین روی بوده که روایات بارها بر این نکته تأکید شده اثر نوع رزق بر فرزندان انسان نمودار خواهد شد و اگر ولیّ فرزند رزق حرام را به فرزند خود ارائه نماید،تمامی ساحت های فکری،روانی و روحی او را تحت تأثیر خود قرار خواهد داد.خصوصا در دوران بارداری که زمان شاکله بندی جنین بوده و آنچه مادر ارتزاق می نماید،گوشت و خون فرزند را شکل می دهد و خمیرمایه جهت گیری های آینده فرزند خواهد شد.